آیا آمریکا می‌تواند به ایران کمک کند؟ ایرانیان داخل و خارج از کشور چه می‌گویند

لیلا خدابخشی، گریس الیزا گودوین، رگان موریس - بی بی سی

برای مژده و همسرش، بحث مداخله آمریکا در ایران موضوعی صرفا سیاسی نیست، مسئله‌ای عمیقا شخصی است.

اوایل ژانویه، آن‌ها از محل زندگی خود در واشنگتن دی‌سی راهی تهران شدند تا به دیدار خانواده بروند؛ سفری که تصور می‌کردند کوتاه و عادی باشد. اما اعتراض‌ها گسترش یافت، پروازها لغو شد و آن‌ها خود را گرفتار شهری یافتند که دیگر قابل پیش‌بینی نبود.

مژده می‌گوید: «زندگی متوقف شده بود»، به‌ویژه در شب‌ها، زمانی که اینترنت و حتی شبکه تلفن نیز به‌طور کامل قطع می‌شد.

آن‌ها قصد شرکت در اعتراضات را نداشتند. اما به گفته مژده، در شب‌های ۷ و ۸ ژانویه، بی‌طرف ماندن عملا غیرممکن بود.

او می‌گوید: «اگر از خانه بیرون می‌رفتی، همه‌ چیز را می‌دیدی.» بی‌بی‌سی برای حفاظت از هویت او و همسرش، نام او را تغییر داده است.

یک شب، پس از صرف غذا در رستورانی، وقتی بیرون آمدند، با چهره‌ای کاملا دگرگون از شهر روبه‌رو شدند: خیابان‌ها مملو از جمعیت بود و در برخی مناطق به نظر می‌رسید نیروهای امنیتی کنترل اوضاع را از دست داده‌اند.

او می‌گوید: «احساس می‌کردی مردم، تهران را تصرف کرده‌اند.»

اعتراض‌ها در سراسر ایران در دی ماه امسال شکل گرفت؛ اعتراض‌هایی که ابتدا از خشم نسبت به فشارهای اقتصادی و سقوط ارزش پول ملی آغاز شد، اما به‌سرعت به مطالبه پایان جمهوری اسلامی انجامید. چند روز بعد، نیروهای امنیتی با خشونتی مرگبار پاسخ دادند.

تعیین شمار واقعی کشته‌شدگان دشوار است؛ هم به‌دلیل قطع اینترنت در ایران و هم نبود امکان گزارش‌دهی مستقل. خبرگزاری فعالان حقوق بشر، هرانا، مستقر در آمریکا اعلام کرده بیش از ۶ هزار کشته را تایید کرده است. در مقابل، سازمان حقوق بشر ایران، مستقر در نروژ، می‌گوید شمار نهایی ممکن است از ۲۵ هزار نفر فراتر رود. مقام‌های جمهوری اسلامی اعلام کرده‌اند دست‌کم ۳۱۱۷ نفر جان باخته‌اند، اما می‌گویند بیشتر این افراد نیروهای امنیتی یا رهگذران بوده‌اند و مسئولیت مرگ‌ها را متوجه کسانی می‌دانند که آن‌ها را «اغتشاشگر» می‌خوانند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بارها حمایت خود را از معترضان ایرانی اعلام کرده است. روز جمعه، مقام‌های آمریکایی و ایرانی گفت‌وگوهایی انجام دادند، هرچند سطح انتظارات پایین باقی مانده است. ترامپ ساعاتی بعد، در هواپیمای ایر فورس وان، این گفت‌وگوها را «بسیار خوب» توصیف کرد و گفت ایران «به نظر می‌رسد واقعا مشتاق دستیابی به توافق است».

صدای مژده هنگام توصیف وطنش در روزهای اعتراض می‌لرزد: صحنه‌هایی از مردم در حال دویدن، فریاد زدن و کتک خوردن که حتی پس از خروج از ایران، ذهنش را رها نکرده‌اند.

همسر او اما از زاویه‌ای دیگر شوکه شده بود. به گفته او، در میان دوستان و اعضای خانواده‌شان در ایران، ایده مداخله نظامی آمریکا نه به‌عنوان حمله، بلکه به‌عنوان «کمک» تلقی می‌شد.

این زوج که اکنون در امنیت در آمریکا زندگی می‌کنند، عمق ناامیدی را درک می‌کنند، اما نسبت به این‌که چنین اقدامی بتواند فراتر از تغییر حکومت، کرامت انسانی، امنیت اقتصادی و آزادی را برای معترضان به ارمغان آورد، تردید دارند.

آن‌ها از دور نگران بهای سنگین اشتباه گرفتن ویرانی به‌جای رهایی هستند.
«تغییر رژیم باید از درون صورت گیرد»
هفته‌ها پس از سرکوب‌های خونین اعتراضات ضدحکومتی و قطع تقریبا کامل اینترنت، ایرانیان داخل و خارج از کشور همچنان با این پرسش دست‌وپنجه نرم می‌کنند که آیا آمریکا باید مداخله کند یا نه.

شیرین، یک ایرانی-آمریکایی می‌گوید همچنان به مداخله خارجی امید دارد.

او، ۵۲ ساله، که به‌دلیل نگرانی از پیامدها برای خانواده‌اش در ایران نخواست نام خانوادگی‌اش منتشر شود، می‌گوید: «اگر جامعه بین‌المللی واقعا می‌خواهد جلوی خشونت را بگیرد و از بی‌ثباتی بیشتر در جهان جلوگیری کند، باید دست به اقدام بزند.»

او اضافه می‌کند: «وقتی سر مار قطع نشود، زهرش پخش می‌شود، فراتر از مرزها، فراتر از مناطق، فراتر از نسل‌ها.»

در مقابل، برخی ایرانیان نگران‌اند که مداخله خارجی به عزیزانشان که هنوز زیر سلطه حکومت زندگی می‌کنند، آسیب برساند.«راه دیگری وجود ندارد»
علی، ۴۳ ساله، متولد ایران است و ۲۱ سال است در آمریکا زندگی می‌کند. او بخش زیادی از زندگی بزرگسالی‌اش را صرف حمایت از اصلاحات در چارچوب نظام سیاسی ایران کرده و اغلب به نامزدهای میانه‌رو انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا رای داده است. اما به گفته خودش، حدود سال ۲۰۱۴ از این مسیر ناامید شد.

او می‌گوید: «این صحنه‌ها را قبلا دیده‌ایم»، اعتراض‌ها، وعده‌ها، سرکوب‌ها، و به سال ۲۰۰۹ و خیزش‌های پیشین اشاره می‌کند. او نیز نخواست نام خانوادگی‌اش منتشر شود.

به باور او، هر بار مردم کشته شدند و تغییر چندانی رخ نداد. از نظر علی، این حکومت اصلاح‌پذیر نیست و بدون فشار خارجی نیز شکست نخواهد خورد.

او خواستار تهاجم نظامی گسترده نیست، بلکه از حملات هدفمند علیه زیرساخت‌های حکومتی و رهبران کلیدی، نه غیرنظامیان، دفاع می‌کند. به گفته او، حمله به یک رژیم به درخواست مردمش، با حمله به یک کشور تفاوت دارد.

بسیاری از کسانی که او در ایران می‌شناسد، اکنون خواهان نوعی مداخله آمریکا هستند؛ نه از سر اعتماد به نیت‌های آمریکا، بلکه چون راه دیگری نمی‌بینند.

حماد نظری، فعال و عکاس ایرانی که در سال ۲۰۱۵ ایران را ترک کرده و اکنون در دانمارک زندگی می‌کند، همین دیدگاه را تکرار می‌کند.

او که ۳۶ ساله است، می‌پرسد: «اصلا چطور می‌توان با این رژیم مذاکره کرد؟»

به گفته او، مداخله خارجی می‌تواند موازنه قوا را تغییر دهد: «بهترین زمان [برای مداخله] یک ماه پیش بود. دومین زمان بهتر، همین حالاست.»

آقای نظری که به هیچ سازمان یا گروه سیاسی وابسته نیست، شبکه‌ای برای انتشار روایت‌های دست‌ اول از داخل ایران ایجاد کرده است؛ به‌ویژه در دوران اعتراضات و قطع اینترنت. در زمان قطعی‌ها، افراد داخل ایران از طریق کانال‌های جایگزین مانند استارلینک با او تماس می‌گرفتند و او روایت‌هایشان را در شبکه‌های اجتماعی خود، از جمله در پلتفرم ایکس (توییتر سابق)، با بیش از ۲۱ هزار دنبال‌کننده، منتشر می‌کرد.

او می‌گوید از آنجا که این شبکه (که از سال ۲۰۱۹ آغاز شده) اکنون بسیار گسترده است، بازگشتش به ایران می‌تواند به بازداشت منجر شود. به گفته او، تنها در چند هفته گذشته بیش از ۵۰۰ پیام مستقیم دریافت کرده است.

به گفته آقای نظری، بسیاری از افرادی که با آن‌ها در ایران در تماس است، مداخله را تنها گزینه باقی‌مانده می‌دانند: «می‌گویند ما به خیابان‌ها رفتیم، کشته دادیم، راه دیگری نمانده است.»

او اضافه می‌کند که بسیاری باور دارند حتی اگر غیرنظامیان نیز جان خود را از دست بدهند، بدون مداخله خارجی هیچ تغییری رخ نخواهد داد.
نگران ۹۰ میلیون نفر
هرچند اعتراضات فروکش کرده، سرکوب در شکل‌های دیگر ادامه دارد.

سازمان حقوق بشر ایران، یک نهاد مستقل و غیرحزبی، برآورد می‌کند که از آغاز اعتراضات دست‌کم ۴۰ هزار نفر بازداشت شده‌اند. این سازمان اعلام کرده نسبت به وضعیت افراد بازداشت‌شده یا ناپدیدشده «نگرانی جدی» دارد؛ از جمله کسانی که از دسترسی به وکیل محروم شده‌اند یا در مکان‌های نامعلوم نگهداری می‌شوند.

هم سازمان حقوق بشر ایران و هم خبرگزاری فعالان حقوق بشر (هرانا) گزارش‌هایی دریافت کرده‌اند مبنی بر این‌ که نیروهای امنیتی به مراکز درمانی یورش برده و کارکنانی را که به معترضان زخمی کمک کرده‌اند، بازداشت کرده‌اند. با این حال، رئیس سازمان نظام پزشکی ایران ادعا کرده است که «هیچ پزشکی به‌دلیل درمان معترضان بازداشت نشده است».

قطعی اینترنت تنها تا حدی کاهش یافته و بسیاری از خدمات همچنان مسدود یا ناپایدار هستند.

برای ایرانیان داخل و خارج از کشور، بحث درباره نقش آمریکا دیگر موضوعی انتزاعی یا نظری نیست؛ این بحث با اندوه، ترس و فرسودگی گره خورده است، و با احساسی فزاینده که شاید زمان در حال از دست رفتن باشد.

شیرین می‌گوید تماشای رویدادهای ماه گذشته از این فاصله بسیار دشوار بوده است.

او می‌گوید: «دردناک است، هم به‌عنوان یک ایرانی و هم به‌عنوان یک انسان. و این فقط درباره خانواده ما نیست؛ درباره ۹۰ میلیون انسانی است که نگران سرنوشتشان هستیم.»