جمهوری اسلامی ادعا کرد «شیر و خورشید» مال ماست و فلسفه‌اش متعلق به حضرت علی است

علی‌اکبر صالحی که از اسفند ۱۴۰۳ به سِمت رئیس بنیاد ایران‌شناسی منصوب شده، روز یکشنبه ۱۹ بهمن «مالکیت» نشان شیر و خورشید را از آنِ جمهوری اسلامی دانست و به استفاده «دیگران» از نماد شیر و خورشید اعتراض کرد.

این اعتراض او در «نخستین کنگره ملی سیاست خارجی و تاریخ روابط خارجی» پس از آن بیان شد که شمار انبوهی از معترضان به حکومت جمهوری اسلامی که صالحی «دیگران» می‌خواند در تجمعات خود در داخل و خارج از کشور، پرچم ایران با نشان شیر و خورشید را به دست گرفتند.

علی‌اکبر صالحی در اظهارات خود در بخشی که ظاهراً به سابقه سازمان «شیر و خورشید سرخ» اشاره دارد گفت: «پرسیدیم آیا این شیر و خورشید بالاخره مال ما است یا نه؟ گفتند بله هنوز جمهوری اسلامی مالکیت این آرم را دارد.»

علی‌اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی:

نشان #شیروخورشید از حیث تاریخی به جمهوری اسلامی ایران و ایران تعلق دارد و به امام علی (ع) مرتبط است، اما دیگران از آن استفاده می‌کنند. pic.twitter.com/WOopOdFUXV

— آوش | Avash (@Avash_media) February 8, 2026

«جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران» در روز ۱۱ شهریورماه ۱۳۰۸ برابر با ۲ سپتامبر ۱۹۲۹ با نشان شیر و خورشید سرخ در جامعه صلیب سرخ جهانی به عنوان تشکلی از طرف ایران پذیرفته شد،‌ زمانی که هنوز حکومتی به نام جمهوری اسلامی بر سرِ کار نیامده بود.

در کنفرانس دیپلماتیک ژنو در سال ۱۹۲۹، یکی از محورهای اصلی بحث، مصونیت امدادرسانان در زمان جنگ و نشانه‌های رسمی آنان بود. مصر و ترکیه خواستار به‌رسمیت‌ شناخته شدن آرم «هلال احمر» شدند و ایران نیز درخواست کرد به‌جای صلیب سرخ و هلال احمر، از نشان ملی خود یعنی «شیر و خورشید سرخ» استفاده کند. با وجود مخالفت‌ها، در نهایت حق استفاده انحصاری از آرم شیر و خورشید سرخ به ایران داده شد و استفاده از هلال احمر ابتدا فقط به مصر و ترکیه محدود شد.

پس از انقلاب ۱۳۵۷، جمهوری اسلامی ایران در ۱۳ شهریور ۵۹ اعلام کرد که دیگر از آرم شیر و خورشید سرخ استفاده نخواهد کرد و مانند دیگر کشورهای اسلامی به هلال احمر روی می‌آورد.

با این حال فدراسیون جهانی صلیب سرخ و هلال احمر تأکید کرد که حق استفاده از آرم شیر و خورشید سرخ همچنان به‌طور انحصاری متعلق به ایران است و این نشان از نظر حقوقی کاملاً هم‌ارز با صلیب سرخ و هلال احمر محسوب می‌شود و ایران هر زمان بخواهد می‌تواند دوباره از آن استفاده کند.

علی‌اکبر صالحی اما در اظهارات روز یک‌شنبه خود مدعی شد که «دیگران آمدند در صحنه بین‌المللی این شیر و خورشید را بردارند، ایران گفته نخیر این هنوز هست.»

او در ادامه ادعا کرد: «ما گفتیم بروید سوابقش را دربیاورید، بعد هم دیدیم فلسفه شیر و خورشید از حضرت علی و خدا و دین و فلان است. ما این شیر و خورشید را دادیم، حالا دارند دیگران از آن استفاده می‌کنند در صورتی که مال ما است.»

علی‌اکبر صالحی در حالی چندین بار از «استفاده دیگران» از نشان شیر و خورشید و «مالکیت» جمهوری اسلامی بر این نماد سخن گفته که افرادی که در هفته‌های اخیر در شهرهای متعدد ایران و جهان از این نشان استفاده کرده‌اند به‌طور عمده خود شهروند ایران هستند.


اظهارات آقای صالحی در مورد پیشینه و «مالکیت» این نماد نیز درحالی بیان می‌شود که بنا بر پژوهش‌های متعدد، ریشه نشان شیر و خورشید به پیش از اسلام و اختربینی کهن در ایران باستان و غرب آسیا بازمی‌گردد.

نشان شیر و خورشید از نمادهای ملی ایران بود که تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ به‌ طور رسمی استفاده می‌شد. ریشه این نشان به ستاره‌بینی بازمی‌گردد و نمایانگر جایگاه خورشید در صورت فلکی شیر است و به‌تدریج از سده ششم هجری از اخترشناسی به هنر و فرهنگ راه یافت. این نماد از سده نهم هجری به‌طور ناپیوسته بر پرچم‌های ایران نقش بست و آن را یکی از موفق‌ترین نمادها در بازنمایی هویت ایرانی دانسته‌اند.

علی‌اکبر صالحی که تحصیلات او در زمینه مهندسی هسته‌ای بوده و در دوره‌ای رئیس سازمان انرژی اتمی ایران بود سال گذشته به ریاست بنیاد ایران‌شناسی منصوب شد.

در هفدهم اسفند ۱۴۰۳، کانون ایران‌شناسی دانشگاه تهران در نامه‌ای سرگشاده از علی‌اکبر صالحی خواسته بود از ریاست بنیاد ایران‌شناسی کناره‌گیری کند و این انتصاب را «نابجا» دانسته است. نویسندگان نامه تأکید کرده‌اند که صالحی تخصصی در حوزه‌های ایران‌شناسی ندارد و بنیاد ایران‌شناسی باید محل فعالیت پژوهشگران فرهنگ و تاریخ ایران باشد، نه جایگاه مدیران سیاسی.

این کانون با یادآوری «موج شگفتی‌ و اعتراضات پیدا و پنهان» نسبت به انتصاب صالحی به عنوان ریاست بنیاد ایران‌شناسی، از او خواسته بود «پیش از آن که چشم در چشم اهالی فرهنگ ایران» شود و «حس شرم» بر او «غالب» شود، به این «انتصاب ناصواب» نه بگوید و از این جایگاه استعفا کند.

پیش از این در اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۹، غلام‌حیدر ابراهیم بای‌سلامی، نماینده دوره پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی، گفته بود: «امکان بازگرداندن نشان شیر و خورشید سرخ برای ایران از طریق وزارت امور خارجه میسر است. وی اضافه کرد که «علامت هلال احمر یک نشان عثمانی است و جایگزینی آن با شیر و خورشید سرخ یک غفلت تاریخی بوده است.»

کمی پیشتر از او نیز در ۱۴ اردیبهشت ۹۳ علی یونسی، دستیار ارشد حسن روحانی در امور اقوام و اقلیت‌های دینی و مذهبی، در یک نشست خبری در شیراز این‌گونه اظهار نظر کرد که شیر و خورشید در پرچم سابق ایران «نماد حضرت علی و حضرت محمد» است و پیشنهاد کرد که نماد شیر و خورشید جایگزین نماد هلال احمر شود.

این صحبت‌های آقای یونسی واکنش‌های شدیدی بین برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی برانگیخت.