نسل «زد» ایران؛ پیشتازان اعتراضات که بهای آن را با جانشان پرداختند

یورونیوز: نشریه وال استریت ژورنال آمریکا در گزارشی مفصل به نقش نسل زد ایران در اعتراضات دی‌ماه پرداخته است.

روز چهارشنبه ۷ دی پرویز افشاری آخرین پیام‌های پسرش سام را دریافت کرد: «تصمیم دارم فردا به اعتراضات ملحق شوم، اما به مامان چیزی نگو.» چهار روز بعد، بستگان سام جسد او را در میان ردیف‌هایی از اجساد در سردخانه‌ای در شهر کرج پیدا کردند.

سام که به‌تازگی ۱۷ ساله شده بود، تنها یکی از نام‌های فهرست بلندبالای نوجوانان و جوانانی است که قربانی سرکوب شدید اعتراضات اخیر در ایران شده‌اند؛ کشوری که نیمی از جمعیت آن زیر ۳۰ سال سن دارند.

در میان کشته‌شدگان، نام ورزشکاران، هنرمندان و دانشجویانی به چشم می‌خورد که تصاویر و زندگی‌نامه‌های کوتاهشان شبکه‌های اجتماعی را پر کرده و یادواره‌ای دیجیتال از زندگی‌های از دست رفته در دوران قطع اینترنت ساخته است.
تغییر ماهیت اعتراضات؛ از بازار تا خیابان
در حالی که هسته اولیه این اعتراضات توسط بازاریان محافظه‌کار و در واکنش به سقوط ارزش پول ملی شکل گرفت، پیوستن نسل جوان، ماهیت جنبش را تغییر داد.

مقامات ابتدا وعده امتیازات اقتصادی دادند، اما با حضور «نسل زد»، اعتراضات به یک قیام تمام‌عیار علیه نظام تبدیل شد که بزرگترین چالش را در طول نزدیک به پنج دهه گذشته برای حاکمان رقم زد. پاسخ حکومت به این چالش، سرکوبی سریع و قاطع بود.
سام افشاری نوجوان کشته‌شده در اعتراضاتابعاد واقعی خشونت‌ها همچنان در حال فاش شدن است. در ۱۸ دی، همان شبی که سام ناپدید شد، حکومت اینترنت را قطع کرد تا اعتراضات گسترده در شهرهای مختلف را در هم بکوبد.

با وجود هفته‌ها قطع ارتباطات و محدودیت‌های شدید، اکنون گزارش‌ها از طریق اتصال‌های ماهواره‌ای استارلینک و شهادت کسانی که از مرزها خارج شده‌اند، به بیرون درز می‌کند.
آمار تکان‌دهنده جان‌باختگان
پژوهشگران حقوق بشر که در حال جمع‌آوری شواهد هستند، هشدار می‌دهند که شمار کشته‌شدگان ممکن است از ۱۰ هزار نفر فراتر رود؛ رقمی که در صورت تایید، این واقعه را به مرگبارترین اپیزود سرکوب سیاسی در تاریخ معاصر تبدیل می‌کند.

این در حالی است که مقامات ایران آمار کشته‌شدگان را بیش از ۳۱۰۰ نفر اعلام کرده و مدعی شده‌اند که اکثر این مرگ‌ومیرها با اقدامات تروریستی مرتبط بوده است؛ ادعایی که شواهدی برای آن ارائه نشده است.

بر اساس داده‌های نهاد غیرانتفاعی «فعالان حقوق بشر در ایران»، تا تاریخ ۳۰ ژانویه، کشته شدن دست‌کم ۱۲۴ فرد زیر ۱۸ سال تایید شده است.

تحلیل‌های گروه‌های دیگر نشان می‌دهد حدود نیمی از کشته‌شدگان متعلق به نسل زد (متولدین ۱۳۷۶ تا ۱۳۹۱) بوده‌اند.
نسلی در جستجوی کرامت و آزادی
نسل زد ایران، اولین نسلی است که با دسترسی گسترده به اینترنت رشد کرد و بیش از هر نسل دیگری با جهان خارج در ارتباط بود.

هالی داگرس، عضو ارشد اندیشکده شورای آتلانتیک، می‌گوید: «این جوانان با آگاهی کامل از اینکه ممکن است با گلوله و باتوم روبرو شوند به خیابان می‌آیند، زیرا معتقدند آینده‌شان ارزش جنگیدن دارد. آن‌ها می‌خواهند بخشی از جهان باشند، آزادانه ابراز عقیده کنند و با عزت زندگی کنند.»
روایت‌هایی از جان‌های از دست رفته
سام افشاری، که تنها فرزند خانواده بود، قصد داشت اواخر امسال برای ادامه تحصیل در رشته فناوری اطلاعات به پدرش در آلمان ملحق شود. پدرش می‌گوید سام عاشق کامپیوتر و شنا بود.

پس از ناپدید شدن او، خانواده‌اش تمامی مراکز درمانی را جست‌وجو کردند تا اینکه پرستاری به آن‌ها گفت پسری با مشخصات سام را دیده‌ که به دلیل اصابت گلوله به پشت سرش در وضعیت وخیمی بوده، اما نیروهای امنیتی او را با خود برده‌اند. جسد سام در حالی پیدا شد که گلوله دوم نیمی از صورت او را متلاشی کرده بود.
ریبین مرادی، نوجوان ۱۷ ساله کشته‌شده در اعتراضاتوال استریت ژورنال به موارد مشابه دیگری نیز اشاره کرده است، از جمله به ریبین مرادی فوتبالیست ۱۷ ساله‌ای که پس از یک بازی فوتبال به خانواده‌اش گفت در راه خانه به تظاهرات می‌پیوندد.

جسد او چهار روز بعد در سردخانه کهریزک پیدا شد.

امیرعلی حیدری نیز یکی دیگر از نوجوانان کشته‌شده است. این پسر ۱۷ ساله‌ در کرمانشاه و در آستانه تولد ۱۸ سالگی‌اش هدف گلوله قرار گرفت.

شاهدان عینی می‌گویند نیروهای امنیتی پس از شلیک به قفسه سینه او، با قنداق تفنگ به پیکر نیمه‌جانش ضربه می‌زدند.

غزل عبداللهی، هنرمند ایرانی که پس از اعتراضات سال ۲۰۲۲ (جنبش زن، زندگی، آزادی) به تبعید رفته است، می‌گوید: «جوان‌ترها همیشه هم در اعتراضات و هم در زندگی ریسک‌های بیشتری می‌پذیرند. این زمانِ آن‌ها بود.»