قطع اینترنت در ایران؛ اتصال به استارلینک در زمان اعتراضات شدنی است؟

 یورونیوز:دسترسی به اینترنت همچنان در سراسر ایران بسیار دشوار است. براساس داده‌های کلودفلر که وضعیت دسترسی به اینترنت در جهانا را پایش می‌کند، در دو روز گذشته،‌ترافیک اینترنت کاربران ایرانی به سمت صفر میل کرده است.

با این وجود، همچنان تصاویر و داده‌هایی از داخل به بیرون درز می‌کند و پیام‌هایی بین کاربران داخل و خارج کشور مبادله می‌شود. در این شرایط این سوال مطرح می‌شود که کاربران داخل کشور چطور به اینترنت متصل شده‌اند و آیا راهی برای تماس با داخل ایران وجود دارد؟
سایت کلودفلر نشان‌دهنده افت شدید ترافیک اینترنت ایران استدر این گزارش،‌ ادعاهای مطرح شده را بررسی کرده‌ایم.
دسترسی به اینترنت با استارلینک؛‌ چطور امکان‌پذیر است؟
دسترسی به اینترنت استارلینک بعد از جنبش «زن،‌ زندگی، آزادی»‌ به شدت در میان کاربران ایرانی همه‌گیر شد. طی چند سال گذشته، دیش،‌ دستگاه‌ گیرنده و امکانات سخت‌افزاری استارلینک به صورت قاچاق وارد ایران شده و در شبکه‌های مجازی فروخته می‌شوند. فعال‌سازی خدمات استارلینک نیز با کمک حساب‌های کاربری که در خارج ایران فعال شده‌اند، امکان‌پذیر است. برای مقرون به صرفه‌شدن هزینه تمام‌شده اشتراک استارلینک، عمدتا کاربران به صورت اشتراکی از آن استفاده می‌کنند. به همین دلیل، هتل‌ها،‌ مجتمع‌های مسکونی بزرگ و برخی شرکت‌ها از کاربران جدی استارلینک در ایران هستند.

استارلینک از زیرساخت‌های ایران برای برقراری ارتباط استفاده نمی‌کند. به همین دلیل،‌ می‌تواند محدودیت‌هایی مثل فیلترینگ را دور بزند. در زمان‌هایی مثل قطع اینترنت نیز جزو معدود مسیرهای دسترسی به اینترنت است.

دولت ایران در سالهای گذشته تلاش کرده از مسیرهای گوناگون جلوی گسترش دسترسی به استارلینک را بگیرد. تصویب مصوبه‌ در مجلس که کاربران استارلینک را با جاسوس هم‌ردیف می‌کند و طرح دعوی به اتحادیه جهانی مخابرات، مبنی بر غیرقانونی‌بودن سرویس‌دهی استارلینک در ایران، از جمله این تلاش‌ها بوده ست.

با وجود محدودیت‌های قانونی و اقتصادی، تخمین‌های متعددی در سطح ملی نشان می‌‌دهد که تعداد قابل‌توجهی از کاربران در ایران، از استارلینک استفاده می‌کنند.

گزارش انجمن تجارت الکترونیک ایران که کیفیت دسترسی به اینترنت را گزارش می‌کند، نشان می‌دهد که، تا پایان سال ۱۴۰۳ بیش از ۳۰ هزار کاربر یکتا در ایران داشته است. سایت دیجیاتو که اخبار حوزه فناوری در ایران را پوشش می‌دهد نیز تعداد کل کاربران اینترنت ماهواره‌ای را حدود ۱۰۰ هزار نفر برآورد کرده است.

با وجود مزایای متعدد،‌ استفاده از استارلینک ریسک‌هایی هم دارد. استفاده از آن بدون تجهیزات فیزیکی مثل دیش و گیرنده غیرممکن است. امکان ارسال پارازیت و مختل کردن دسترسی نیز وجود دارد.

مشاهدات میدانی یورونیوز از وضعیت کاربران استارلینک نشان می‌دهد که، همه کاربران استارلینک نتوانسته‌اند به اینترنت متصل شوند. با توجه به داده‌های اندک فعلی، نمی‌توان درباره دلیل قطعی این کاهش دسترسی اظهارنظر کرد اما ممکن است افزایش ناگهانی حجم استفاده و حجم پهنای باند محدود، باعث شده همه کاربران نتوانند از استارلینک استفاده کنند.
اتصال به استارلینک با شماره‌گیری کد مخفی؛ شدنی است؟
در روزهای اخیر پست‌هایی در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شد که ادعا می‌کرد،‌ کاربران می‌توانند با شماره‌گیری یک کد دستوری (کدهایی حاوی عدد، ستاره و مربع در تلفن همراه) به استارلینک متصل شوند.

این کد یکی از راه‌هایی است که تعمیرکارهای تلفن همراه و متخصص‌های شبکه برای بررسی مشخصات گوشی و کیفیت آنتن‌دهی از آن استفاده می‌کنند. به طور کلی، با وارد کردن هیچ کد دستوری‌ای نمی‌توان به استارلینک یا هر شبکه ماهواره‌ای دیگری متصل شد.

تصاویری که از اپلیکیشن استارلینک منتشر می‌شود نیز نشان‌دهنده‌ اتصال به اینترنت نیستند. این اپلیکیشن‌ها برای تنظیم جهت دیش استارلینک استفاده می‌شوند تا دیش بتواند بیشترین سیگنال ممکن را دریافت کند. به عبارت دیگر،‌ استفاده از این اپلیکیشن، بدون تجهیزات استارلینک کارایی ندارد.
اتصال به اینترنت با فیلترشکن ممکن است؟
اتصال به اینترنت از طریق پروتکل‌های مختلفی صورت می‌گیرد. زمنی که دولت در دسترسی به اینترنت اختلال ایجاد می‌کند، یک یا چند پروتکل ممکن است مختل شوند. در چنین حالتی می‌توان از فیلترشکن‌ها برای دور زدن اختلال استفاده کرد. کار فیلترشکن‌ها این است که ارتباط را از طریق پروتکل‌های دیگری که هنوز کارایی دارند،‌برقرار نگه دارند.

اتصال به اینترنت با کمک فیلترشکن تنها در صورتی امکان‌پذیر است که اتصال به اینترنت تا حدی برقرار باشد. اما در حالتی که اینترنت به طور کامل قطع شده باشد، وی‌پی‌ان ها کارایی ندارند.
تماس تلفنی با کاربران در ایران
در قطعی‌های اینترنت سال‌های گذشته‌، کاربران داخل و خارج از کشور می‌توانستند با تماس تلفنی معمولی با یکدیگر تماس بگیرند. اما به نظر می‌رسد چنین امکانی در حال حاضر وجود ندارد. بررسی‌های میدانی یورونیوز نشان می‌دهد که کاربران ساکن خارج از ایران، در زمان تماس تلفنی با عزیزان‌شان در داخل با بوق اشغال یا صداهای ضبط شده ناشناس مواجه می‌شوند.
سرویس‌های داخلی برای کاربران ایرانی چطور کار می‌کند؟
در حال حاضر داده‌های کافی برای بررسی وضعیت ارتباطی کاربران داخل ایران با یکدیگر وجود ندارد. اما تجربه قطعی‌های اینترنت در سالهای گذشته نشان می‌دهد که در چنین شرایطی عملا سرویس‌هایی مثل درگاه‌های بانکی،‌ تاکسی و فروشگاه‌های اینترنتی به شدت مختل شده و از کار می‌افتند. استارتاپ‌ها و خدمات‌دهنده‌های زیادی همچنان از زیرساخت‌های خارجی و پروتکل‌های رمزگذاری‌شده‌ای استفاده می‌کنند که در حال حاضر از دسترس خارج شده‌اند.