یک سال پس از رونمایی توسط احمدی‌نژاد؛ از قاهر ۳۱۳ چه خبر؟

محمدرضا یزدان پناه

رادیو فردا : یک سال پیش در این روزها بود که محمود احمدی‌نژاد، رییس جمهوری پیشین و احمد وحیدی، وزیر دفاع وقت ایران، از هواپیمای قاهر ۳۱۳ یا اف-۳۱۳ رونمایی کردند.

 
مسئولان و رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی پس از رونمایی از این هواپیما در مصاحبه‌ها و گزارش‌های متعددی گفتند که قاهر ۳۱۳ از قدرتمندترین هواپیماهای جنگی جهان با مدرن‌ترین امکانات و قابلیت‌ها است که توانایی رقابت با پیشرفته‌ترین هواپیماهای نظامی دنیا را دارد.
 
اما حالا یک سال است که هیچ خبری از آن هواپیمای پیشرفته نه در موضع‌گیری‌های فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی وجود دارد و نه در گزارش‌های صداوسیما و رسانه‌های نزدیک به حکومت.
 
حسین آرین، کارشناس مسائل نظامی با استناد به نظر کارشناسان خارجی به رادیو فردا می‌گوید که کارشناسان خارجی از همان ابتدا معتقد بودند که هواپیمای نمایش داده شده چیزی بیشتر از «یک ماکت پلاستیکی» نبود.
 
در واکنش به این قبیل اظهارات بود که تلویزیون حکومتی ایران، فیلمی از پرواز یک هواپیما نشان داد اما به گفته آقای آرین، کارشناسان نظامی معتقدند که هواپیمای نمایش داده شده، در واقع یک «مدل هواپیمای کنترل از راه دور» بوده است.
 
سپس برخی سایت‌های نزدیک به حکومت عکسی از پرواز اف-۳۱۳ ایرانی بر فراز کوه دماوند منتشر کردند اما خیلی زود مشخص شد آن عکس یک فتوشاپ ساده بیش نبوده است؛ سایت‌هایی هم که این عکس را منتشر کرده بودند، عنوان آن را به «طرح» تغییر دادند.
 
احمد وحیدی، وزیر دفاع پیشین ایران، مدتی بعد به صدا و سیما آمد و اذعان کرد که قاهر ۳۱۳ تست پروازی خود را انجام نداده است؛ به عبارت ساده یعنی هنوز پرواز نکرده است.

خطر؛ همسایگان و اسرائیل
 
آقای آرین می‌گوید اگرچه جمهوری اسلامی در زمینه ساخت هواپیماهایی مانند صاعقه که از روی هواپیمای آمریکایی اف-۵ و با استفاده از موتور آن ساخته شده است، به توانایی‌هایی دست یافته و این توانایی‌ها یک «پیشرفت» محسوب می‌شود اما این پیشرفت باید با قابلیت‌ها و امکانات هواپیماهایی که کشورهای اطراف ایران دارند و تهدیدهایی که از ناحیه این کشورها و دیگر کشورهای مهاجم احتمالی وجود دارد، مقایسه شود.
 
عربستان سعودی از مهمترین همسایگان ایران است که نیروی هوایی آن از مدرن‌ترین و قدرتمندترین نیروهای هوایی جهان است. پادشاهی این کشور در سال‌های اخیر ده‌ها میلیارد دلار برای تقویت و نوسازی نیروی هوایی خود پول خرج کرده است.
 
به مدد این مخارج، عربستان یکی از بزرگترین اسکادران‌های هواپیمای اف-۱۵ در جهان را در اختیار دارد. به جز اینها، ده‌ها فروند هواپیمای پیشرفته آمریکایی و اروپایی مانند اف-۱۶، تورنادو و یوروفایتر نیز در پایگاه‌های هوایی پرشمار این کشور آماده عملیات‌اند.
 
عربستان سعودی و ایران که هر کدام داعیه رهبری شیعیان و اهل سنت در منطقه را دارند، در سال‌های اخیر رسما در جنگ سرد با یکدیگر بوده‌اند و ناظران زیادی درباره تبدیل این جنگ به جنگ گرم هشدار می‌دهند.
 
ترکیه هم با حدود ۹۰۰ هواپیمای جنگی، یکی از قدرتمندترین نیروهای هوایی پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به شمار می‌آید. این کشور نیز روابط حسنه‌ای با ایران در سال‌های اخیر نداشته و دو همسایه به خصوص بر سر بحران سوریه به اختلافات جدی برخوردند تا جایی که چند فرمانده ارشد سپاه پاسداران در حمایت از سوریه، به طور رسمی ترکیه را تهدید به حمله نظامی کردند.
 
به جز اینها، امارات متحده عربی هم قرار دارد که نیروی هوایی‌اش توسط آمریکا و کشورهای اروپایی مدرن و تجهیز شده. این کشور قرار است تا چند سال دیگر ده‌ها فروند از پیشرفته‌ترین و قدرتمندترین هواپیمای جنگی جهان یعنی اف-۳۵ از آمریکا تحویل بگیرد.
 
این هواپیما قرار است به اسرائیل نیز تحویل داده شود؛ کشوری که بزرگترین تهدید بالقوه برای ایران است. ایران موجودیت اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناسد و آن را تهدید به نابودی می‌کند. اسرائیل هم بارها تهدید کرده که برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به بمب اتمی، به تاسیسات هسته‌ای ایران حمله می‌کند.
 
نیروی هوایی این کشور از قدرتمندترین نیروهای هوایی جهان است که تاکنون و به تنهایی نبردهای سنگینی با چندین کشور عربی داشته و از همه آنها پیروز بیرون آمده است. هواپیماهای اسرائیلی همچنین با حمله‌های ناگهانی به عراق و سوریه، نیروگاه‌ها و تاسیسات اتمی این دو کشور را نابوده کرده‌اند.

نیروی هوایی ایران
 
اما نیروی هوایی ایران که در زمان محمدرضا شاه پهلوی، قوی‌ترین نیروی هوایی خاورمیانه با صدها فروند هواپیمای پیشرفته آمریکایی بود، پس از انقلاب اسلامی و اشغال سفارت آمریکا در تهران به دست دانشجویان مسلمان پیرو خط امام که به تحریم ایران توسط ایالات متحده منجر شد، شرایط متفاوتی را تجربه کرد.
 
در دوران جنگ با عراق، نیروی هوایی ایران که در سال‌های نخست ابتکار عمل را در دست داشت، به مرور و بر اثر کمبود تسلیحات و قطعات یدکی ناشی از تحریم‌ها، با مشکلات زیادی مواجه شد.
 
ایران پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، موفق شد کمتر از ۴۰ فروند هواپیمای پیشرفته میگ- ۲۹ از آن کشور بخرد. این هواپیماها به اضافه هواپیماهای آمریکایی که در زمان شاه خریداری شدند، در جنگ با عراق منهدم نشدند و تکنولوژی‌ای متعلق به ۴۰ تا ۵۰ سال پیش دارند، کل دارایی نیروی هوایی ایران در شرایط کنونی را تشکیل می‌دهند.
 
کارشناسان نظامی معتقدند که ممنوعیت فروش تسلیحات نظامی استراتژیک و به خصوص هواپیماهای جنگی به ایران و ناامیدی و ناتوانی جمهوری اسلامی از نوسازی نیروی هوایی خود، یکی از دلایلی بود که باعث شد تا تهران توان خود را بر روی گسترش و افزایش قابلیت‌های موشکی‌اش بگذارد.
 
اما در بهمن ماه سال ۱۳۹۱ یعنی آخرین سال ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد بود که اعلام شد ایران توانسته هواپیمایی بسازد که با قابلیت رادارگریزی بالا، می‌تواند در ارتفاع پایین عملیات جنگی انجام دهد و قادر است با پیشرفته‌ترین هواپیماهای جهان رقابت کند.
 
حسین آرین با اشاره به اظهارات ضد و نقیض مسئولان نظامی و سیاسی وقت ایران، می‌گوید «یک سال عدم انتشار هیچ خبری درباره قاهر ۳۱۳ بیش از پیش این موضوع را تقویت کرد که رونمایی از این هواپیما و تبلیغات فراوان درباره آن تنها جنبه تبلیغاتی داشته و خبری از یک هواپیمای جنگی واقعی در کار نبود.»
 
این کارشناس مسائل نظامی می‌گوید ایران اگرچه توانایی‌هایی در زمینه طراحی و ساخت هواپیماهای جنگی دارد اما سکوت یک ساله‌اش درباره قاهر ۳۱۳ پس از آن همه تبلیغات اولیه، نشان می‌دهد برای ساخت هواپیمایی که بتواند حریف هواپیماهای پیشرفته آمریکایی و اروپایی شود «هنوز راه درازی در پیش دارد.»